Ka mahi tahi ngā tini pokapū hei whakahaere i ngā ohotata, hei whakahaumaru i ngā tāngata. Akohia mā wai tēhea mahi i te ohotata.

Ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru

Ka whakahaeretia te nuinga o ngā ohotata paku e te ratonga ohotata hāngai. Hei tauira, ka whakahaeretia ngā ahi ā-whare e te Whakaratonga Iwi.

Kei Aotearoa hoki ngā pānga he paku ki te waenga te hōkai ka takea mai i ngā matepā māori pērā i ngā waipuke. Ka whakahaerehia ēnei e tō kaunihera ā-rohe, e ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru rānei. Kua hangaia ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru ki ngā kaunihera ā-tāone, ā-rohe ki tētahi takiwā.

Tekau mā ono ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru kei Aotearoa.

Atu i ngā ohotata, ka āwhina ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru ki te whakarite kia aumangea ake ngā hapori. Kei roto i tēnei:

  • ko te mahi kia whakaheke i ngā mōrearea, i ngā matepā e pāngia ana e ngā hapori
  • ko te whakamahere mō ngā urupare ohotata, ā,
  • ko te ārahi i te haumanutanga ā muri i tētahi aituā nui.

He tata te mahi ngātahi a ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru:

  • ki ngā ratonga ohotataki ngā tari kāwanatanga 
  • ki ngā iwi
  • ki ngā kaituku rawa waiwai pērā i te hiko, i ngā whakawhitinga kōrero, i te kapuni; ā,
  • ki ētahi atu ka āwhina i ngā tāngata, i ngā hapori ki ngā urupare ohotata.

Kei ia Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru tētahi Mahere Whakahaere Ohotata o Te Rākau Whakamarumaru. Me mātua whai te Mahere i ēnei:

  • ko ēhea matepā, ko ēhea mōrearea ka whakahaerehia e te Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru
  • ka pēhea te whakahaere i ērā, ā,
  • te whakamahere rautaki mō te haumanu i ngā matepā, i ngā mōrearea.

Rapua tō Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru (CDEM).

Te āhua o te ohotata ā-rohe

Ka hiahiatia e ētahi ohotata te pāhekoheko anō whakawhiti atu i ngā ratonga. Ki te pēnei, ka whakapuakitia pea tētahi wā ohotata ā-rohe. Ka tukuna e te wā ohotata ā-rohe ngā mana motuhake ki ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru ki te whakahaere i te ohotata.

Ka tukuna e te wā ohotata ā-rohe te whakahaeretia e ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru o te urupare ki te ohotata. Kei roto i tēnei:

  • ko te ruruku i ērā atu ratonga ohotata
  • ko te whakarite kia wātea mai te nōhanga taupua, te kai, te wai hoki
  • ko te whakarite e tika ana te whakahaere i te āheinga ki ngā wāhi mōrearea, ā,
  • ko te tuku i ngā karere mōhiohio tūmatanui auau.

I ētahi wā ka āwhina pea ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru ahakoa kāore i te whakapuakitia tētahi wā ohotata.

Tūohotata ā-motu

Mō ngā ohotata tino nui, ka āhei te Minita o Te Rākau Whakamarumaru te whakatau i tētahi tūohotata ā-motu. Ki te pēnei, ka mau i te Kaiwhakahaere o Te Rākau Whakamarumaru te mana whakahaere. Ka riro mā Te Rākau Whakamarumaru e whakahaere i te urupare.

Ngā wā whakawhiti

E tautoko ana ngā wā whakawhiti i tētahi whakawhitinga ngāwari mai i tētahi urupare ohotata ki te whakarauora mai i tētahi aituā ohotata. Ka taea te whakaara ngā wā whakawhiti ahakoa kua whakatauhia he tūohotata ā-motu, kāore rānei. 

Ka whiwhi Ngā Rōpū o Te Rākau Whakamarumaru i ngā tino mana i ngā wā whakawhiti hei āwhina i te wāhanga tuatahi o te whakarauora.

Te Rākau Whakamarumaru

Atu i ngā ohotata, ka whakatairangatia e Te Rākau Whakamarumaru te aumangea nui ake ki ngā aituā. Ka whakahaerehia hoki e ia te pūnaha whakahaere ohotata o Aotearoa. Ka whakaritea e ia e mahi ana te pūnaha e ai ki te tūmanako, ā, ka tautuhia ngā ara hei whakapai ake.

Ka tautokohia e Te Rākau Whakamarumaru te māramatanga, te pāhekoheko hoki ā-rohe, ā-takiwā, ā-motu hoki. Kei roto i tēnei ko te kāwanatanga, ngā iwi, te kāwanatanga ā-rohe, ngā whakahaere tūmataiti, hapori anō hoki.

Mā Te Rākau Whakamarumaru:

  • e tautuhi ngā matepā, ngā mōrearea e hira ana ā-motu
  • e tuku tohutohu ki ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru, ki ētahi atu hoki mō te whakahaere ohotata, ā,
  • e aroturuki te ekenga o ngā Rōpū Whakahaere o Te Rākau Whakamarumaru.

Rapua ētahi atu mōhiohio mō Te Rākau Whakamarumaru.

Ngā Pokapū Rākau Whakamarumaru, ngā pokapū hapori me ngā marae

Ngā Pokapū Rākau Whakamarumaru

Ko ngā Pokapū Rākau Whakamarumaru (CDC) ngā wāhi haumaru i roto i ngā hapori e haere ai te tangata ki te tiki āwhina i te wā ohotata. E whakahaerehia ana ēnei e ngā kaimahi a Te Rākau Whakamarumaru me ngā kaitūao.

I tētahi ohotata, ki te kore e taea e koe te noho i te kāinga, i te taha o te whānau, ngā hoa rānei, ka āhei koe te whakatahi ki tētahi Pokapū Rākau Whakamarumaru. He rārangi tō ētahi wāhi i Aotearoa o ngā Pokapū Rākau Whakamarumaru i tā rātou paetukutuku. Ka whakatuwherahia e ētahi atu he Pokapū Rākau Whakamarumaru e ai ki te āhua o te ohotata.

I ētahi wāhi i Aotearoa, ka taea te kī ko te Pokapū Rākau Whakamarumaru he Pokapū Oranga, he Pokapū Ohotata Hapori rānei.

Ngā pokapū hapori

I te pokapū hapori, ka taea e koe te:

  • Tono āwhina me te āwhina i ētahi atu mā te tuku i ō pūkenga me ō rawa ki tō hapori
  • Tuku me te kimi mōhiohio kei te aha i tō rohe
  • Tīmata ki te whakariterite i te whakapai i tō hapori. 

E whakahaerehia ana tō pokapū e ngā tāngata o tō hapori me te kore āwhina ōkawa. Kāore he putunga ō, he kai, he wai, he paraikete rānei i te mea kei roto kē ēnei i ō koutou ake kāinga me te hapori.

Ka taea e ngā pokapū hapori te mahi tahi me Ngā Rōpū o Te Rākau Whakamarumaru mō ngā tohutohu me ngā tautoko i mua, ā, i te wā hoki o ngā ohotata.

Ko ngā pokapū hapori ko ngā wāhi pērā ka tohua e te hapori i mua i tētahi ohotata. Ka whakatuwherahia rānei e ngā hapori me te whakahaere i tētahi pokapū hapori e ai ki te āhua o te ohotata.

Kāore ētahi hapori e whakamahi whare. Ka tuku kē i ngā tautoko mā ngā rōpū tāngata.

E ai ki te wāhi e noho ana koe, ka taea te kī ko te pokapū hapori he:

  • Pokapū Hapori,
  • Pokapū Ohotata Hapori,
  • Pokapū Urupare Hapori,
  • Pokapū Manaaki,
  • Wāhi Whakataka.

Marae

Me kī ko te marae te wāhi e huihui ai ngā whānau me te hapori whānui i ngā wā o te raru. I ētahi wā ko ngā marae tonu ngā pokapū hapori.

He wāhanga hira tō ngā marae i te wā o tētahi ohotata. He wāhi ka tahuri hei pokapū hapori, e tuku ana i ngā ratonga waiwai pērā i te:

  • kai,
  • whakamarumaru, me te
  • tiaki i ngā hapori Māori me te iwi whānui.

Ko tā ngā marae he tautoko, ā, wāhi haumaru hoki e whakatinanatia ai te manaakitanga me te kotahitanga i raro i ōna tikanga.

Ngā momo matepā

He maha ngā matepā māori kei Aotearoa. Akohia me aha ā mua, ā roto, ā muri hoki i ia momo ohotata.