Whakaritea he mahere
Ka pā mai ngā ohotata ahakoa āhea, ahakoa hei hea, ā, he nui te wā kāore he whakatūpato. He mea nui kia whakaritea ngā mahere ohotata kia mōhio ai koe me aha koe hei te pānga mai o tētahi ohotata.
Kei tēnei whārangi
Whakaritea he mahere ohotata ā-kāinga
Mā te mahere ohotata ā-kāinga e mōhio ai te katoa ki tō kāinga me aha rātou hei te ohotata, ā, ka pēhea te whakarite. He iti iho te hēmanawa o ngā āhuatanga ohotata tūturu i te mahere.
Me whai whakaaro tō mahere ohotata ki:
- ō kaha, ō hiahia me tōu āhuatanga
- ngā mahi i oti i a koe kia takatū ai, me
- ngā ngoikoretanga o tō mahere e piki ai te mōrea i tētahi ohotata (me ngā āhuatanga hei whakarite).
Whakaritea he mahere ki tō whānau kia puta atu i tētahi ohotata. Whakaarohia ngā mea ka hiahiatia ia rā, ā, whakaarohia ka ahatia ki te kore e whai i aua mea.
Whakaritea e hāngai ana tō mahere ki ērā atu mahere ohotata mō ngā wāhi he nui te wā kei reira koe.
Ā mua i te tīmata
Whakarite kua whai whakaarotia e koe ngā matea katoa o tō kāinga, tae rā anō ki:
Tīkina ake tētahi tātauira PDF
He pai ake ki a koe te tuhi ā-ringa i tō mahere ohotata? E wātea ana koe ki te tikiake, ki te tā i te putanga ā-pepa PDF o tā mātou tātauira Make a Plan.
Tīkina ake tēnei tātauira PDF hei whakarite i tētahi mahere ohotata ki tō whānau.
Whakawhaiarotia tō mahere
He rerekē te mahere a ia kāinga, e ai ki te wāhi e noho ana tātou, ko wai e noho ana ki tō tatou taha, ā, ko wai ka hiahia pea ki tō tātou āwhina.
Ina whakarite ana koe i tō mahere ā-kāinga, kia maumahara kia whai wāhi te katoa. Whakaarohia ngā matea o ngā tāngata hauā, o ngā kaumātua, o ngā pēpi, o ngā tamariki nohinohi, o ngā mōkai, o ērā atu kararehe anō hoki.
Whakawhaiarotia tō mahere
Me rite tō hapori mō te ohotata
Āwhinatia ō hoa koutou ko tō whānau ko tō hapori kia takatū mō ngā ohotata.
He mea āwhina pea tētahi mahere ohotata ā-hapori kia mārama ai tō hapori ka pēhea tā koutou āwhina tētahi i tētahi hei te ohotata. Ko te kōrero tahi ki ērā atu tāngata ki tō hapori ko tētahi o ngā ara tino pai hei whakarite mō ngā ohotata.
Whakaritea he mahere ohotata ā-haporiWhakaritea he mahere ohotata ā-wāhi mahi
Hei te ohotata, ka mau pea koe ki te wāhi mahi, ā, karekau te ikiiki hei whakahoki i a koe ki te kāinga. Whakaritea tētahi mahere ohotata wāhi mahi whaiaro kia mōhio ai koe me whakapā atu ki a wai ki te mahi, ā, kia whai koe i tētahi mahere kia haumaru te hoki atu ki te kāinga.
Tonoa ngā kaimahi kia whakakī i tētahi mahere ohotata wāhi mahi whaiaro hei whakarite mō tētahi ohotata i ngā hāora mahi.
docx | 181 KB
pdf | 221 KB
He aronga pai mō te pakihi te whakarite mō ngā ohotata. He mea āwhina tēnei kia haumaru koutou ko ō kaimahi, ā, kia iti tonu te wā kāore e mahi ana.
Whakaritea he mahere ohotata ā-kura
Rapu mōhiohio mō te mahere ohotata a tō pokapū kōhungahunga, a tō kura rānei.
- Kia whai mōhio koe kei hea tō ratou wāhi haumaru kia mōhio ai koe ka tīkina ō tamariki i hea ā muri i te tukunga o te “kua wātea katoa”.
- Whakamaheretia te tiki i āu tamariki mā raro, mā runga pahikara rānei, mēnā ka taea. Ka kūkātia pea ngā ara ki ngā kura, i ngā kura hoki. Ka kūkātia pea hoki ngā waea waeatanga ā te wā o te ohotata.
- Whakaritea kua hou ngā taipitopito whakapā kei tō pokapū kōhungahunga, kei tō kura rānei. Tukuna ki a rātou tētahi rārangi o ngā tāngata e toru e whakaaetia ana te tiki i ngā tamariki ki te kore koe e āhei ana te tae atu ki reira.
Whakaritea he mahere ohotata ā-marae
Whakaritea he mahere ohotata ā-marae hei āwhina kia tino takatū tō marae mō te aituā māori, mō te ohotata rānei.
Whakamahia tēnei kete taputapu kia tino takatū ngā marae mō te aituā māori, mō te ohotata rānei.
(E noho ana tētahi whānau i te tēpu kai, he tuku kai tētahi ki tētahi, he kōrerorero anō hoki te mahi. E kaurori whakataha ana te kāmera ki tētahi kōtiro i te moka o te tēpu e tīari ana i tētahi papa rawhi.)
Kōtiro: Whakarongo! [Kia areare ngā taringa!]
(Ka hapuru te whakanoho a te kōtiro i tana papa rawhi, ā, ka mutu te kōrero a te whānau ki te whakarongo. Ka huri te whānau ki te titiro ki a ia.)
Kōtiro: E takatū ana tātou ina pā mai tētahi aituā?
(Ka titiro te kōtiro ki tana whānau, ā, he rangirua te āhua.)
(He hopunga tata o te kōtiro e tītaha ana ki tana tungāne.)
Kōtiro: Mēnā kei te korokoro o te parata tātou, kua rite koe?
(Ka rūrū te māhunga o te tungāne.)
(Ka toihā haere te kōtiro i te moka o te tēpu.)
Kōtiro: He māmā noa te mahi, engari e hiahia mārika ana tātou ki tētahi mahere. Mā wai māua e tiki mai i te kura mēnā kāore e taea e māmā rāua ko pāpā?
(Ka hiki te pāpā i ōna pakahiwi.)
Pāpā: A matua kēkē
[Ka tīmata te puoro]
(Kei waho, kei te ara waka, ko te kōtiro rāua ko tana matua kēkē e kanikani ana ki te puoro nā te wākena iti kei muri i a rāua. Ka titiro tētahi ki tētahi me te tungou o te māhunga.)
(Kei roto, i te tēpu, ka māka te kōtiro i tētahi mea i tana rārangi mahi.)
(Kei waho anō i te taha o tana matua kēkē, ka titiro ki runga te kōtiro i tana mārama ki tētahi mea.)
[Ka mutu te puoro]
Kōtiro: Ka pēhea a Mita V ki tua?
(Ka tohutohu te matua kēkē ki te taha, ā, ka kaurori whakataha tātou kia kite ai i te kiritata o te whānau e hīkoi ana i tana ara waka ki tana taumatua hīkoi.)
[Ka tīmata te puoro]
Matua kēkē: Pēhea Mita V
(Ka tungou te matua kēkē rāua ko te kiritata tētahi ki tētahi.)
[Ka mutu te puoro]
(Kei roto anō, ka tītaha te kōtiro i tana kaihana.)
Kōtiro: Ka aha hoki koe?
Kaihana: Kāore tonu au i te noho i konei.
[Ka tīmata te puoro]
(Ka tītaha atu te kaihana i te tītaha tata mai a te kōtiro.)
(I tētahi karāti, ka tū te kaihana i te taha o ōna hoa e rua.)
Kaihana: E hika mā, e kī ana taku kaihana me whakarite e tātou he mahere.
[Ka mutu te puoro]
(Ka kata ngā hoa ki te kaihana, engari ka wharo ia, ā, ka huri ngā hoa kia kite i te kōtiro i te tomokanga, e kiriweti ana tōna āhua.)
[Ka tīmata te puoro]
(Ka menemene te kaihana rātou ko ōna hoa, me te whakatū i ō rātou kōnui ki te kōtiro. Ka puta tētahi hoa tuatoru, ka nohotū ia i tētahi pae hiki maitai me te pērā hoki.)
(Kei roto anō, ka toihā haere te kōtiro i te moka o te tēpu.)
Kōtiro: Me tiaki tātou tētahi i tētahi.
(Ka tohu atu te kōtiro.)
Kōtiro: Tae ana tonu ki a Charles Barkley.
(E noho ana tētahi kurī i te papa, ka tītaha te māhunga, ka kōingoingo hoki.)
[Ka mutu te puoro]
(I te tēpu, ka pā te māmā ki te pakahiwi o te tungāne.)
[Ka tīmata te puoro]
(Katoa te whānau ka haukaiwahine atu i te whare e pahemo ana i te kōtiro. Kei mua ko te tungāne, kei a ia te kurī i roto i tētahi okooko. E māka ana te kōtiro i tana rārangi mahi i a rātau e haukaiwahine atu ana.
Kōtiro: Whakatūria tāu ake kōrerorero whakatakatū, kia mōhio ai koutou ko tō whānau ka pēhea i tētahi aituā.
(Ka kitea ngā tohu a Te Rākau Whakamarumaru me Te Kāwanatanga o Aotearoa i te mata. Tae ana ki tētahi papa rawhi kei reira ngā kupu ‘Have a prep talk getready.govt.nz’.)
Whakatūria he kōrerorero whakatakatū
Tē mōhiotia āhea, ki hea rānei te ohotata. Kia takatū. Kia mataara.
Whakaritea tō kāinga
Kei a koe anō te whakarite kia mōhio tō whānau rātou ko ngā tāngata e kaingākautia ana e koe me aha rātou.
